Moet je deze elektratermen als zelfbouwer allemaal weten?
Als je zelf de elektra gaat aanleggen
Als je zelf je elektra gaat aanleggen is dit zeker wel het minste wat je van elektra moet begrijpen. Dat klinkt wellicht wat streng, maar we zien helaas dat de elektra vaak wordt onderschat met gevaarlijke installaties als gevolg. Hoewel we zelfbouw enorm aanmoedigen, drukken we je graag op het hart om je goed in te lezen en een camperelektra-expert je te laten helpen.
Als je de elektra niet (helemaal) zelf wil doen
Ben je niet van plan om je elektra helemaal zelf te bouwen? En vind je de technische theorie niet zo interessant? Begin dan bij ons blog ‘Elektrische installatie in je camper, zo werkt het!‘. Daar vertellen we je precies wat je moet weten voor een goede samenstelling van je elektra installatie en wat de mogelijkheden zijn, zonder de technische theorie. Je kunt dit blog er dan altijd nog bij pakken voor verdere verdieping.
Elektra begint met de termen: spanning, stroom en weerstand
De elektratermen spanning, stroom en weerstand zijn voor veel zelfbouwers lastig te plaatsen. Ze duiden allemaal wat anders aan, maar zijn wel aan elkaar gerelateerd. De metafoor van een watervat met onderin een kraan helpt om deze elektra begrippen beter te begrijpen:
Spanning = Volt (V)
Zit de kraan dicht, dan drukt het water tegen de kraan aan. Hoe voller het vat, hoe harder die druk. Die druk noemen we spanning. Spanning wordt uitgedrukt in voltage/volt en afgekort naar V.
In campers heb je vooral te maken met 12 volt (wat je accu levert en de meeste camperapparatuur nodig heeft) en 230 volt (nodig voor alle apparatuur met een stekker) spanning.
Stroom = Ampère (A)
Draai je de kraan open, dan begint het water te stromen. Die waterstroom is de elektrische variant van stroom. Stroom drukken we uit in ampère wat we afkorten met A.
Weerstand = Ohm (Ω)
De kraan heeft een vernauwing die bepaalt hoeveel water er doorheen kan. Die vernauwing is een goede vergelijking voor de elektrische term weerstand. Hoe dichter de kraan, hoe hoger de weerstand en hoe minder er stroomt. Weerstand wordt aangeduid in ohm.
Vermogen (Wattage)
Het vermogen kan je zien als de spanning (de druk op de kraan) vermenigvuldigd met de stroom. Dit noemen we wattage, afgekort Watt of W.
Stroom (Ampère) x Spanning (Voltage) = Vermogen (Wattage)
Voorbeeld: een apparaat heeft een spanning nodig van 12 volt en gebruikt een stroom van 1 ampère. Het vermogen is dan 12 × 1 = 12 watt.
Laadvermogen
Het laadvermogen geeft aan hoeveel vermogen een laadapparaat, zoals zonnepanelen of walstroom aan je accu kan leveren. Een zonnepaneel van bijvoorbeeld 300 watt kan onder ideale omstandigheden maximaal zo’n 300 watt aan laadvermogen leveren. Hoeveel je daadwerkelijk laadt, hangt af van de omstandigheden, zoals het weer.
Wattuur (Wh)
Watt vertelt je dus hoeveel vermogen een apparaat nodig heeft. Maar, als je wilt weten hoeveel energie een apparaat daadwerkelijk gebruikt, kijk je naar wattuur (afgekort Wh). Laat je een lampje dat 12 watt verbruikt, een uur lang branden, dan heeft het 12 wattuur aan energie verbruikt. Laat je hetzelfde lampje vijf uur branden? Dan heeft het 12 watt x 5 uur = 60Wh gebruikt.
Watt (vermogen) x gebruikstijd = Wattuur (het energieverbruik)
De term kWh, oftewel kilowattuur zul je ook ongetwijfeld eens gehoord hebben, voor je energierekening thuis bijvoorbeeld. Het verschil met Wh is een factor 1000: 1 kWh = 1000 Wh. Omdat we in de camper met relatief kleine hoeveelheden energie rekenen, gebruiken we liever Wh: dat geeft fijnere getallen om mee te rekenen.
Ampère-uur (Ah)
Ampère-uur (afgekort Ah) is de hoeveelheid stroom gerekend over een uur tijd.
Met deze eenheid wordt met name de capaciteit van accu’s aangegeven.
Een accu van 100 Ah heeft theoretisch bijvoorbeeld:
- 100 uur lang 1 ampère
- 10 uur lang 10 ampère
- 1 uur lang 100 ampère
In de praktijk werkt het helaas niet zo eenvoudig, omdat onder andere het type accu, de ontlaaddiepte en de belasting invloed hebben op de daadwerkelijk bruikbare capaciteit. Maar, voor het begrijpen van de basis laten we het hier even bij.
Van Ah naar Wh: hoeveel energie zit er in je accu?
Ampère-uur alleen vertelt niet hoeveel energie er in een accu zit. Daarvoor moet je ook naar de spanning (Volt) kijken. Wil je weten hoeveel energie een accu bevat? Dan kun je Ampère-uur en Volt met elkaar vermenigvuldigen om de hoeveelheid Wattuur uit te rekenen:
Ampère-uur (Ah) × Volt (V) = Wattuur (Wh)
Voorbeeld:
Je hebt een accu van 200 AhDe spanning is 12 V
Dan is de berekening voor hoeveel wattuur er in je accu zit: 200 Ah × 12 V = 2.400 Wh
Met andere woorden: de accu heeft theoretisch ongeveer 2.400 Wattuur aan energie Als je wilt weten hoelang je een 10 watt lampje kan laten branden op je accu, dan zou je theoretisch 2.400 ÷ 10 = 240 uur kunnen uitrekenen.
Alle belangrijke camperelektra termen in een overzicht:
| Begrip | Eenheid en afkorting | Omschrijving | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| Spanning | Voltage, Volt | De druk waarmee elektriciteit door een systeem wordt geduwd. | De meeste campersystemen zijn op 12 volt. Alle apparatuur met een stekker en de stopcontacten thuis zijn op 230 volt. |
| Stroom | Ampère, A | De hoeveelheid elektrische stroom die op een bepaald moment door een kabel of apparaat loopt. | Een 12 V verbruiker kan bijvoorbeeld 5 A gebruiken. |
| Capaciteit | Ampère-uur, Ah | Geeft aan hoeveel elektrische lading een accu kan opslaan. | Een accu van 100 Ah heeft meer capaciteit dan een accu van 60 Ah. |
| Weerstand | Ohm, Ω | Geeft aan hoeveel een materiaal of onderdeel de stroom tegenwerkt. | Een langere of te dunne kabel heeft meer weerstand en kan daardoor spanningsverlies veroorzaken. |
| Vermogen | Wattage, Watt, W | Geeft aan hoeveel elektrisch vermogen een apparaat op dat moment gebruikt of levert. | Een koelkast kan bijvoorbeeld 50 W vragen en een waterkoker 1.500 W. |
| Energie | Wattuur, Wh | Geeft aan hoeveel energie een apparaat in een bepaalde tijd verbruikt of een accu kan opslaan. | Een apparaat van 100 W dat 2 uur draait, verbruikt 200 Wh. |
Andere veelvoorkomende termen bij camperelektra:
Verbruikers
Verbruikers zijn alle apparaten in je camper die elektriciteit gebruiken. Denk aan verlichting, een koelkast, USB-aansluitingen, een laptop of een elektrisch kooktoestel.
Verbruikstaat
Verbruikstaat is een overzicht van je verbruikers, hoeveel tijd die verbruikers aanstaan, hoeveel ampère en volt ze nodig hebben en dus hoeveel vermogen (watt) je aan energie totaal wilt gebruiken. Dit is een hulpmiddel en een belangrijke stap om de componenten van je elektrische installatie mee te bepalen. Een handig alternatief is onze Camperelektra Wizard, die dit voor je uitrekent.
Componenten
Componenten zijn de verschillende onderdelen waaruit je elektrische installatie bestaat. Denk bijvoorbeeld aan de accu, zonnepanelen, omvormer, zekeringen en bekabeling. Welke componenten je nodig hebt, hangt af van je verbruik en de manier waarop je je camper wilt gebruiken.
Piekvermogen
Er zijn apparaten die bij het opstarten even veel meer vermogen nodig hebben dan tijdens het verdere gebruik. Dat noemen we het piekvermogen. Dit is bijvoorbeeld belangrijk bij het kiezen van een omvormer. Vooral bij Power Stations in combinatie met bijvoorbeeld een standkachel zien we hier vaak een tekort.
Rendement
Een elektrisch systeem is niet 100% efficiënt. Bij het omzetten of transporteren van energie gaat altijd een deel verloren. Dit noemen we het rendement. Een omvormer zet bijvoorbeeld 12 volt om naar 230 volt, maar een klein deel van de energie wordt daarbij verbruikt door de omvormer zelf. Hoe hoger het rendement, hoe minder energie er verloren gaat.
Spanningsverlies
Ook in kabels kan energie verloren gaan. Dit noemen we spanningsverlies. Hoe langer de kabel en hoe groter de stroom die erdoorheen loopt, hoe belangrijker het is om de juiste kabeldikte te gebruiken. Een te dunne kabel kan zorgen voor te veel spanningsverlies en kan bovendien warm worden. Daarom zijn de juiste kabeldikte en kabellengte belangrijke onderdelen van een veilige camperelektra-installatie.
